Tortona, 15 X 1918

Do ks. Karola Sterpiego pierwszego następcy założyciela

Dusz, dusz!

Drogi Księże Sterpi,

Dzisiaj jest dwudziestopięciolecie otwarcia pierwszego domku na San Bernardino.
Ile łask od Pana i od Najświętszej Dziewicy i ile długów, z których trzeba złożyć sprawozdanie Bogu!
Ale polecam się Sercu Jezusowemu i oddaję się w matczyne ręce Najświętszej Dziewicy, i jedynie pragnę kochać Pana, Madonnę, święty Kościół i dusze. Jedna myśl mnie pociesza - i niech to będzie powiedziane wyłącznie na chwałę Bożą i dla przykładu tych, którzy przyjdą do Zgromadzenia: mimo tylu grzechów i niewdzięczności, oziębłości i błędów, braków i niedociągnięć, jednak z pomocą łaski Bożej te dwadzieścia pięć lat było okresem miłości i wierności dla Ojca św. i dla świętej matki Kościoła. Tak, z łaską Bożą, to się robiło we wszystkim, zarówno w tym co dotyczyło spraw duchowych, doktrynalnych, dyscyplinarnych, jak i w tym, co dotyczyło spraw doczesnych i to w całej rozciągłości. W sprawach zaś zarządzeń Stolicy Apostolskiej i jej pragnień - we wszystkim, czego żądała albo czego pragnęła, byliśmy pokornymi, wiernymi i najbardziej kochającymi synami u jej błogosławionych stóp.
To dobro niechaj zawsze wspominają synowie Boskiej Opatrzności. Aby spełnić wolę i życzenia papieża, cierpiało się wiele, znosiło się wiele przeciwności, wrogości i prześladowań; wielu na nas patrzyło źle i opuściło nas. Ile się cierpiało, aby pozostać wiernymi Kościołowi, papieżowi i biskupom, którzy we wszystkim trwali przy papieżu: stwierdzimy to w niebie i mam też nadzieję, że to będzie stanowiło dla nas u Pana wielką zasługę i tytuł do odpuszczenia tak licznych naszych grzechów.
Tę inną (1) odrobinę dobra, którego się dokonało, sprawiła pomoc Madonny, która stała się dla nas prawdziwą matką. Trzeba więc podtrzymać tego ducha papieskości i kontynuować służbę Kościołowi całym naszym jestestwem i rozpoczynać na nowo, tak żebyśmy we wszystkim należeli do Boga z całym zaangażowaniem i to przez całe życie, z wielką wiarą, z wielką miłością, z wielkim zdaniem się na Opatrzność Bożą.
Częścią tego ducha, którego powinniśmy zawsze pielęgnować w małym i drogim naszym Zgromadzeniu, jest również owo święte i najwyższe pragnienie wolności w różnych formach działalności dla Boga, i dlatego nie chcemy, żeby świat swoim zabójczym i świeckim wpływem miał wyjałowić, zatruć i zniszczyć ducha fundacji domów Boskiej Opatrzności.
Nie powinna się nigdy zakładać domów Boskiej Opatrzności w formie jurydycznej: dzieła miłosierdzia, które Opatrzność Boża miłościwie powołuje do życia na naszej drodze, nie powinny mieć charakteru rządowego, ponieważ szybko by się wyjałowiły i nie miały tego kolorytu religijności i miłości, jaki ma cechować nasze zakłady. Żyjemy w czasach niepewnych, burzliwych i bardzo zmiennych; nie mam zamiaru, by nasze dzieła miłosierdzia były przywiązane do ludzi lub do instytucji politycznych, osób czy państw, do systemów politycznych czasów czy osób, albo wreszcie do partii politycznych.
Ja szanuję wszystkich, ponieważ jestem katolikiem, synem świętego Kościoła katolickiego i jestem bardzo przywiązany do papieża, wyznaję też, że bardzo kocham ojczyznę, ale nie chcę, aby rząd interweniował w nasze dzieła miłosierdzia, ponieważby je zepsuł i wynaturzył; my działamy w zupełnie odmiennym duchu.
Uważajcie dobrze - nie znaczy to że ja nie chcę być uległy ustawom rządowym i że nie chcę oddawać należytego szacunku władzom cywilnym i politycznym państwa, nie! - nie o to chodzi. Wy wiecie, jaki mam szacunek dla władz i jak zawsze udzielałem się tam, gdzie. mogłem, aby spełnić ich życzenia i im pomóc. Chcę tylko być zupełnie wolny w czynieniu dobra, ale niczego nie zaniedbuję, żeby nasze pokorne dzieła zakładać z miłości i za zgodą władz kościelnych i władz rządowych.
Nie chcę jednak i nie lubię zakładać tych dzieł na sposób jurydyczny, uważając - tak jak sądził czcigodny ks. Bosko, ks. Guanella, czcigodny o. Ludwik z Casorii i inni słynni mężowie Kościoła oraz dobrzy patrioci - że nadawać dziełom miłosierdzia formy jurydyczne znaczy tyle, co chcieć zamknąć dziecko w żelaznym kółku, przeszkadzając mu w rozwoju. Gdy dzieło miłosierdzia i kultu staje się osobą prawną, wtedy stygnie ono samo i stygną ci, którzy się nim zajmują i którzy tam pracują; staje się dziełem, które kamienieje i w ogóle utwardza ducha u tych, którzy się nim zajmują, staje się dziełem o kalkulacji ludzkiej i czysto ludzkim - znika ów rys duchowy, ów duch Opatrzności, który jest czymś właściwym dla prawdziwego dobra, a często ulatnia się również duch i błogosławieństwo Boże. Ja to zawsze stwierdzałem.
A potem często zdarza się coś gorszego.
Dziękuję Panu Bogu, że zawsze tak sądziłem. Zdaje mi się, że mogę tak powiedzieć i tak sądzić, powodowany w Jezusie Chrystusie dobrem naszych skromnych i ubogich zakładów, iż to jest pewniejsze i lepsze dla ich przyszłości.
Do tego ducha należy dołączyć wielkiego ducha modlitwy. Dotychczas modliłem się mało. Trzeba, żebym dla dobra mojej duszy i Zgromadzenia modlił się o wiele, wiele więcej. Święci znajdowali rozkosz w modlitwie.
Oby nasz Pan raczył położyć mocno swoje przebite święte ręce na mojej głowie, pozostać przy mnie mimo tylu moich grzechów i nie opuszczać mnie nigdy, nigdy! Mam właśnie nadzieję w Najświętszej Dziewicy, że pomoże w uzyskaniu tej łaski, o którą Ją dzisiaj prosiłem dla siebie, jak również dla was wszystkich...
Co do drogiego ks. kanonika i jego majątku, Zgromadzenie synów Boskiej Opatrzności nie zabiega o powiększenie swoich zasobów, ani o pokazanie się przed ludźmi. Jedną z podstawowych cech charakterystycznych naszego małego Zgromadzenia powinna być pokora stanu i pełna ufność w Opatrzność.
Zgodnie z tym, co wam wyżej powiedziałem, módlcie się i uzgadniajcie z nim bardzo jasno sprawy, dotyczące fundacji w Prunelli. Jeżeli on zamierza, żeby dzieła kultu i miłosierdzia, które mają powstać dzięki naszemu Zgromadzeniu u stóp Najświętszej Dziewicy Bolesnej, były naprawdę jego dziełami ożywionymi jego duchem - bez żadnych odchyleń co do celu fundacji i alienacji funduszów - jeżeli jednym słowem chce żeby jego własność wcześniej czy później stała się prawdziwym i właściwym instytutem naszego Zgromadzenia, to niech zastosuje się do tego ducha i do kryteriów wyżej przedstawionych. Albowiem, tak jak, z pomocą łaski Bożej, byłbym zobowiązany wobec Stolicy św. i wszyscy, którzy przyjdą po mnie, nim przejmą spadek, do niezmieniania celu i zadań instytucji w Prunelli, tak też nie jesteśmy skłonni do odstąpienia ani na włos od naszego ducha fundacji za całe złoto świata. Ani dochód, ani dobra w Prunelli i tysiąc Prunelli nie potrafią sprawić, żeby funkcjonował ten dom i sanktuarium, i nie sprowadzą błogosławieństwa Pana i Matki Boskiej Bolesnej, ale duch Pana naszego Jezusa Chrystusa, który jest duchem wiary, pokory, ubóstwa, modlitwy, działania i poświęcenia się dla miłości. Jeżeli my od lat konstatujemy, że właśnie Pan wzbudził nasze dzieło i Jego Boska Opatrzność je podtrzymuje mimo naszych wielkich grzechów, ta powinniśmy się wystrzegać bardzo zmiany ducha, z którego powstało Zgromadzenie, i zmiany jego charakteru, który - jak się wydaje - nasz Pan mu nadał.
Ach, na miłość boską, już jest wiele i ciężkich moich grzechów, drogi księże Sterpi; starajmy się twardo utrzymać ducha zakonnego i zachować go oraz przekazać tym, których nam przyśle Opatrzność Boża w swoim miłosierdziu.
Jeżeli natomiast ks. kanonik nie akceptuje tego ducha, a jednak żąda, abyśmy zrobili coś w Prunelli dla większego dobra, jak by się podobało Bogu, to niech się postara w Panu tak ustawić sprawy, aby ten dom - nie należąc właściwie do Zgromadzenia - został tak zorganizowany, żeby przydzielony tam personel nigdy nie schodził z drogi i nie zaniechał właściwego ducha naszego powołania, znajdował otwarte źródło miłości i miał nąjpiękniejszą i najświętszą wolność działania - czynienia wiele dobrego w imię Jezusa Chrystusa ukrzyżowanego i Najświętszej Dziewicy Bolesnej dla biednej i drogiej Kalabrii. Ks. kanonik niechaj się postara, aby w przyszłości nie było przeszkód i zawad dla owych bożych dzieł. Jeżeliby personel był kiedykolwiek traktowany i uznany za ludzi płatnych, to byłby koniec: wszystko to, co przychodzi do nas - wiadomo - idzie na ubogich, a szczególnie na wspomaganie kościelnych powołań biednych chłopców.
Następnie, przełożony Zgromadzenia musi mieć wolne ręce i musi mieć możliwość kształtowania i wpływania na ducha i na rozwój dzieła. On musi być tym, który będzie decydował o wszystkim. Duch naszego Zgromadzenia wymaga ogromnej miłości w rozległej działalności charytatywnej, a Kalabria - wydaje mi się - właśnie tego potrzebuje...
Uważałbym za niepotrzebne moje przybycie, gdyby najpierw te punkty nie zostały właściwie wyjaśniane i to w takiej formie, żeby gwarantowały - na ile to po ludzku jest możliwe - że cel, który ks. kanonik zamierza nadać dziełom w Prunella, nie będzie zepchnięty na inne tory, jak również nie będzie odstępstwa od ducha naszego instytutu ani nie będzie ingerencji w wewnętrzny zarząd, ani w nasze sprawy, ani ograniczenia naszej swobody czy to w odniesieniu da zewnętrznego prowadzenia dzieł i sanktuarium, czy ta w sprawach wyznaczania i przenoszenia personelu.
Po otrzymaniu listu ks. kanonika posyłam prawie specjalnie człowieka, ażeby ten mój list, rozpoczęty wczoraj i zakończony dzisiaj wieczorem, dotarł da was jak najszybciej. Kładę go w ręce Matki Bożej Bolesnej.
W piątek przez kilka godzin wystawię Najświętszy Sakrament, ażeby wszystko zostało zadecydowane według Serca Jezusowego i woli Najświętszej Dziewicy Bolesnej.
Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus! Wasz najoddańszy brat

ks. Alojzy Orione
ze Zgromadzenia „Boskiej Opatrzności”

(1) Przez te inne dobra - wydaje się - należy rozumieć działalność na rzecz chorych czy biednych, nad którymi opiekę ma Zgromadzenie.