Buenos Aires, 3 VII 1936

Do wszystkich członków Zgromadzenia

Dusz, dusz!
Kochani moi Synowie w Jezusie Chrystusie,

Łaska naszego Pana i Jego pokój niech będą zawsze z nami!
Dziś mamy 3 lipca. Co za piękna data, data wielka dla mnie, moi kochani! Ile to już upłynęło lat od owego 3 lipca, a jego wspomnienie stoi mi jeszcze żywo przed oczyma, jak gdyby to była wczoraj.
Byłem klerykiem i stróżem katedry. Biskupem w Tortonie był monsignor Bandi - działo się to zaraz na początku jego rządów biskupich. Chłopcy i młodzieńcy w liczbie kilkuset cisnęli się do mnie: jedni ze szkół powszechnych czy technicznych, inni z gimnazjum i sporo takich, którzy już pracowali. Nie było ich gdzie ulokować: nie mieścili się w moim pokoiku na sklepieniu katedry; w końcu nie mogli przebywać w katedrze, biegali bowiem tam i z powrotem. Już się tam nie mieścili.
Jedni z tego powodu szemrali, inni krytykowali, jeszcze inni śmiali się i drwili, a byli i tacy, którzy mnie uważali za wariata. Już wtedy zastosowano do mnie sankcje, pozbawiając mnie środków do życia: na moje miejsce postawiano kogo innego, takiego który później przyszedł, a zajął miejsce przede mną. Stróżów było wtedy trzech, ja zostałem ostatni – na szarym końcu, pobierając zaledwie 12 lirów na miesiąc, z czego połowa szła na częściowe opłacenie pobytu jednego młodzieńca z Tortany, będącego wtedy w niższym seminarium duchownym w Stazzano; obecnie jest on kapłanem.
Byli jednak i kanonicy bardzo zacni, szczególnie monsignor Novelli, monsignor Campi, ks. Daffra, późniejszy biskup Ventimiglii. Przede wszystkim jednak ks. biskup był bardzo zadowolony z tego, że się gromadziła chłopców i prowadziła Oratorium świąteczne w Tortonie.
Oddał nawet swój ogród i kilka pokoi w pałacu biskupim na parterze, gdzie obecnie mieszczą się tanie kuchnie. Było to pierwsze oratorium, które powstało w diecezji, a zostało otwarte w domu samego biskupa. Inauguracja odbyła się 3 lipca bardzo uroczyście w obecności ks. bpa Bandiega, ks. bpa Daffry, elekta Ventimiglii, opata Dorii; monsignora Novellega, i ks. Testona - teologa. Chór kleryków odśpiewał kantatę „O Alojzy, o miła lilio” (1) pod mistrzowską batutą Józefa Perosiego – ojca i mistrza sławnego dziś kompozytora Wawrzyńca Perosiego - który grał na fisharmonii.
Było wielu ludzi i bardzo dużo chłopców. Inauguracja odbyła się w ogrodzie biskupim; kilka tygodni później cały ten ogród został zamieniony na podwórko.
Pamiętam, że Fryderyk Canegallo ze szkoły technicznej odczytał podziękowanie w języku francuskim; ja zaś odczytałem coś w rodzaju przemówienia, które rozpoczynało się od hasła: „Dusz, dusz”. Był również Marcjan Perosi, obecny mistrz chórów katedralnych w Mediolanie; rozdał on wiele medalików Serca Jezusowego, które przysłał jego brat Wawrzyniec z Vigevano, gdzie był, jak mi się zdaje, przy odbiorze organów u sióstr sakramentek.
Ks. bp Bandi wygłosił piękną mowę - czuło się, że słowa płynęły prosto z serca. Oratorium zastało ,nazwane „Oratorium świąteczne św. Alojzego”. Przygotowano kaplicę i ołtarz z obrazem św. Alojzego, który się dotąd przechowuje u nas. Później wniesiono jeszcze statuę Niepokalanej, która również znajduje się w naszym domu.
Przy otwarciu pierwszego Oratorium świątecznego monsignor Jan Novelli mianowany przez ks. biskupa dyrektorem oratorium - ja byłem wtedy jeszcze biednym klerykiem - wydał ulotkę-zaproszenie, drukowane w zakładach graficznych Salwatora Rossiego.
Małe Dzieło Boskiej Opatrzności, zrodzone z tego pierwszego Oratorium świątecznego, oraz pierwociny tamtych chłopców już wtedy zostały ofiarowane i - że tak powiem - poświęcone Panu Bogu poprzedniego tygodnia u stóp krucyfiksu, który obecnie znajduje się w sanktuarium.
Po otwarciu zakładu na Sarn Bernardino oratarium przeszło w inne ręce i wkrótce upadło. Ileż dobrego zrobiło to pierwsze oratorium! Przy Bożej pomocy zastało otwarte ponownie w tym samym miejscu w pierwszym roku rządów ks. bpa Grassiego, ale przeróżne przyczyny wpłynęły na jego przeniesienie w miejsce mniej odpowiednie - i tak skończyło się również drugie oratorium. Leżało mi to bardzo na sercu, a nawet przyjeżdżałem prawie w każdą niedzielę z Avezzano (Abruzja), gdzie znajdowałem się wtedy jako delegat „Patronatu Królowej Heleny” dla sierot i ofiar trzęsienia ziemi (2). O tym oratorium świątecznym można powtórzyć z Manzonim: „Upadło, powstała i legło...” A jednak, ileż pociechy doznałem w chwili, gdy się dowiedziałem, że obecnie nasz nowy biskup znów otworzył oratorium dla parafii katedralnej i to w tym samym ogrodzie. „Deo gratias - Bogu niech będą dzięki”!

Drodzy moi synowie, pragnę dziś - 3 lipca - przypomnieć wam to pierwsze oratorium i ten pierwszy trud nie tylko po to, abyście mi dopomogli złożyć zań dzięki Panu, ale i dlatego, abyście rozważyli dobrze, że Małe Dzieło Boskiej Opatrzności zrodziło się z Oratorium świątecznego, że Oratorium dla chłopców stało się kamieniem węgielnym naszego Zgromadzenia.
Najświętsza Dziewica już wtedy, w chwilach wielkich smutków i prześladowań; raczyła iście po macierzyńsku osłaniać płaszczem niebieskim nie tylko Oratorium - od którego klucz sam włożyłem w Jej dłonie - ale całe rzesze, bez końca, synów Boskiej Opatrzności, mających zasilić w przyszłości nasze szeregi, bez względu na ich pochodzenie czy kolor skóry.
Ale nie piszę do was jedynie dlatego, o moi drodzy; z tego miłego wspomnienia chciałbym zaczerpnąć także motyw do zachęcenia was, żebyście z większą energią i zapałem kontynuowali dzieło, którego, jak mi się wydaje, Bóg żąda ode mnie i od was - dzieło oratoriów świątecznych.
Drodzy moi synowie w Jezusie Chrystusie, widzę, jak ta cała przeszłość się wali, jeżeli w części już się nie zawaliła. Podstawy starej budowli społecznej są zagrożone; jeden potężny wstrząs - być może - zmieni oblicze świata. Co wyjdzie z takiej ruiny?
Jesteśmy synami Boskiej Opatrzności, nie rozpaczajmy zatem, ale mocno zaufajmy Bogu! Nie jesteśmy z liczby katastrofistów, którzy sądzą, że świat się skończy jutro. Zepsucie i zło moralne są wielkie, to prawda, ale sądzę i mocno w to wierzę, że Bóg w końcu zwycięży i zwycięży swoim nieskończonym miłosierdziem.
Bóg zawsze zwyciężał w ten ,sposób! Będziemy mieli „nowe niebo i nową ziemię - novos coelos et novam terram” (por. 2 P 3,13). Społeczeństwo, odnowione w Chrystusie, ukaże się odmłodzone, wspanialsze - odrodzone duchowo pod przewodnictwem Kościoła. Katolicyzm, pełen Bożej prawdy, miłości, młodości, nadprzyrodzonej siły, podniesie się w świecie i stanie na czele odradzającego się wieku, aby prowadzić do uczciwości, wiary, cywilizacji, szczęścia i zbawienia.
Nadchodzi wielka epoka - a to przez miłosierdzie Pana naszego Jezusa Chrystusa i przez macierzyńskie wstawiennictwo Najświętszej Maryi w niebie. Widzę, jak się wznosi olbrzymi pomnik nie zbudowany na piasku; widzę, jak podnosi się kolumna lśniąca miłością, oparta na miłości objawionej, na Kościele, na skale jedynej, wiecznej, niespożytej i niewzruszonej : „A skałą tą był Chrystus - Petra autem erat Chrystus”.
Ale aby przyspieszyć tę epokę miłości, ten olbrzymi i dotąd niewidziany triumf Kościoła Chrystusowego, my - jakkolwiek najmniejsi - musimy poświęcić całe nasze życie. O ile to od nas zależy, musimy przygotować ją, przyspieszyć jej przyjście nieustanną modlitwą, pokutą, poświęceniem i przelaniem naszej wiary, naszego ducha, szczególnie w młode pokolenia, a przede wszystkim w duszę młodzieży, pochodzącej z ludu, najbardziej łaknącej religii, moralności i ocalenia. Ocalenie całej młodzieży na świecie łatwiej zostanie osiągnięte przez oratoria świąteczne i przez szkoły aniżeli przez kolegia, które są raczej szpitalami w mniejszym lub większym stopniu.
Ks. Bosko mawiał: „Chcecie ocalić jakąś wioskę albo jakieś miasto? Otwórzcie tam dobre oratorium świąteczne”.
Jesteśmy jeszcze za młodzi, moi synowie, żeby opanować całkowicie szkołę ludową, ale „przy pomocy Bożej - Deo adiuvante” nadejdzie ten dzień, gdy na gruzach szkoły świeckiej w wielu błądzących państwach zbudujemy szkoły chrześcijańskie.
Tymczasem, moi drodzy, gdy chodzi o oratoria świąteczne, nie wolno już dłużej zwlekać. Przy każdym naszym domu i wszędzie tam, gdzie znajdują się synowie Boskiej Opatrzności, ma powstać natychmiast i kwitnąć oratorium świąteczne. Powiadam: „świąteczne”, nie codzienne. Po południu w dni, poprzedzające święta i niedziele, będzie się otwierało je dla chłopców, którzy by tam szukali ułatwień do spowiedzi. Oratorium niech będzie otwarte dla wszystkich chłopców, aby ich można było gromadzić, przemawiać do nich, urabiać moralnie, urabiać na godnych obywateli włoskich i na godnych katolików; ma być otwarte we wszystkie niedziele i święta w ciągu roku.
Jeżeli na mój powrót chcecie mi przygotować wielką radość, sprawcie, żebym przy każdym zakładzie znalazł kwitnące oratorium świąteczne. Najpiękniejszym dniem dla mnie będzie ten, w którym otrzymam wiadomość, że dzięki naszemu działaniu zostało otwarte nowe oratorium świąteczne.
Nie tylko wszystkie domy powinny założyć po jednym oratorium, ale - jeżeli tylko okoliczności miejsca i czasu na to pozwolą - większą ilość oratoriów, które by miały oparcie w tym samym zakładzie, zatrudniając w nim kapłanów, kleryków, braci, naszych koadiutorów, a nawet zaufany personel świecki.
Uważajcie, oratorium świąteczne nie powinno być przeznaczone tylko dla pewnej kategorii chłopców - lepszych od innych. Nie, ks. Bosko, mój czcigodny mistrz - miałem to wielkie szczęście być katechetą w jego pierwszym oratorium świątecznym na Valdocco jeszcze za jego życia i przez rok po śmierci - otóż, ks. Bosko mawia, że przyjmując do oratorium nie należy pytać o stan rodzinny ani żądać, aby chłopca przyprowadzili rodzice. Jedynym warunkiem, który się stawiało kandydatom przed przyjęciem do oratorium świątecznego - jakie w Turynie otworzył ks. Bosko - było to, żeby chłopiec miał dobrą wolę i chęć wspólnie się bawić, kształcić i spełniać z innymi obowiązki religijne.
Przyczyną wydalenia jakiegoś chłopca z oratorium nie mógł być ani żywy temperament, ani chwilowe nieposłuszeństwo, ani brak dobrych manier, ani żadna inna wada chłopięcego wieku, pochodząca z lekkomyślności albo wrodzonej żywości, ale jedynie nieposłuszeństwo stale i zaraźliwe, nagminne bluźnierstwa, bezwstydne rozmowy i gorszenie innych. Wyjąwszy te ostatnie przypadki, tolerancja powinna być nieograniczona. I tak samo my będziemy robili. W przeciwnym razie, po co oratorium świąteczne?
Wszyscy chłopcy, nawet najbardziej opuszczeni i biedni, mają czuć, że oratorium świąteczne jest dla nich domem rodzinnym - schroniskiem, arką zbawienia, niezawodnym i pewnym środkiem, żeby być lepsi pod wpływem czystego i ojcowskiego uczucia ks. dyrektora, który ma przemieniać ich dusze. Młodzieńcy należą do tego, kto ich w sposób zdrowy oświeca, i kocha; potrzebują ręki, która by ich prowadziła, oddalała od występków i wiodła do cnoty.
Niechże więc nie będzie ani jednego domu Boskiej Opatrzności bez własnego oratorium świątecznego. Darujcie, że nie mogę dłużej pisać na ten temat.
Odwagi, moi drodzy, rzućmy się i wmieszajmy w szeregi synów ludu; pociągajmy młode pokolenie na drogę cnoty; pokażmy, szczególne przez oratoria świąteczne, jak Kościół jest płodny w siłę moralną, dobroczynną, religijną, zbawczą, jak jest źródłem zawsze żywym, z którego płynie miłość, którą Jezus Chrystus przyniósł na ziemię. Oby całe nasze życie była opromienione wielką miłością Boga i bliźniego, szczególnie najbiedniejszej i najbardziej opuszczonej młodzieży, a Bóg będzie z nami.

Rozumiem, że także w tym roku minie uroczystość Matki Boskiej od Straży - ten dzień tak drogi dla mnie, dla was, i dla tortończyków - bez mojej obecności wśród was... Ale Bóg sprawia, że wszystko staje się dobre. Widzę, że ta rozłąka wpłynie dodatnia na naszego ducha; niech Bóg będzie zawsze błogosławiony! Jednak powrócę - powrócę, żywy czy umarły. Chciejcie zrozumieć wszyscy, jak jest mi przykro przebywać z dala od was; ale ta wspólna ofiara niech się wzniesie do tronu Najwyższego- jako modlitwa przebłagalna i woń najsłodsza.
Przekroczmy góry, o moi drodzy, przelećmy duchem nad wielkim morzem, które nas rozdziela; podtrzymujmy się, wzmacniajmy po bratersku i zacieśniajmy coraz bardziej krąg wokół naszego Zgromadzenia; Bóg będzie z nami! Przybędę wkrótce.
Błogosławię wam z wylaniem serca w Jezusie ukrzyżowanym i w Najświętszej Maryi Dziewicy; przyjmijcie najserdeczniejsze pozdrowienia od tutejszych waszych braci. Pozostaję jako ojciec w Chrystusie, najoddańszy

ks. Alojzy Orione
ze Zgromadzenia „Boskiej Opatrzności”

(1) Pieśń na cześć św. Alojzego Gonzagi pt. „O Luigi, o vago giglio”.
(2) Nawiedziło Abruzję w 1915 r.