24 VI 1937
W drodze do Chaco i do Itatì 
na statku „General Artigas”

Do odprawiających rekolekcje

Drodzy moi Bracia i Synowie w Jezusie Chrystusie, zgromadzeni na świętych rekolekcjach w Montebello,
Łaska wam i pokój Ducha Świętego!
Jak widzicie, cieszę się ogromnie, że mogę do was pisać podczas jazdy rzeką Parana, aby odwiedzić - być może po raz ostatni w życiu - naszych drogich braci, kapłanów i kleryków, którzy pracują nad szerzeniem i obroną naszej świętej wiary, a przebywają w miejscu najbardziej oddalonym od Buenos Aires, w centrum Chaco i w Itatì, w pobliżu granicy Argentyny na wprost Paragwaju. Możecie sobie wyobrazić, z jakimi jadę uczuciami i w jakim nastroju. Czuję w duszy ogrom miłości, ale zarazem odczuwam i cierpienie; nie, nie mogę tego ukrywać. Ale wszystka dla Boga, dla dusz i dla naszej świętej wiary. Z pomocą Bożą potrafię się przezwyciężyć.
Jestem bardzo zadowalany, że mogę do was pisać, drodzy moi synowie w Jezusie Chrystusie. Od początku, gdy tylko wsiadłem na statek, ciągle było pochmurno i padał deszcz - tak było przedwczoraj, wczoraj i przez dwie noce. Dziś niebo się wypogodziło. Obecnie świeci słońce, zaczyna się odczuwać wielki upał, i człowiek się poci. Tu w Argentynie zima rozpoczyna się 21 czerwca; w Buenos Aires było naprawdę zimno.
Ta rzeka, jedna z najdłuższych znanych rzek, jest bardzo szeroka i spokojna. Można na niej wypoczywać i pracować. Już nawet wypocząłem. Gdy wsiadałem na statek, byłem bardzo zmęczony, obolały, tak że prawie nie mogłem chodzić. Teraz czuję się pokrzepiony na siłach i na duchu. „Deo gratias - Bogu niech będą dzięki!” W porcie Rosario spotkałem naszych, którzy bez mojej wiedzy zastali powiadomieni z Buenos Aires. Czują się dobrze. Gdy będę wracał, zatrzymam się u nich. Przesyłają wam braterskie pozdrowienia.
Na tym pięknym statku można także pracować. Przez te dwa dni mogłem odprawiać msze św., a mam nadzieję, że uda mi się to również jutra.
Dziś po odmówieniu brewiarza chciałem z wami spędzić trochę czasu; wziąłem więc ze sobą papier listowy w nadziei, że jutro z Resistencia wyślę ten list. Poleci on drogą lotniczą z Buenos Aires.
Tak bardzo pragnąłem i spodziewałem się odprawić rekolekcje razem z wami. Czuję tego prawdziwą potrzebę. Skoro jednak jest to niemożliwe, a duchowa obecność i więź z wami wydaje mi się zbyt mała, dlatego łączę się z wami za pośrednictwem listu. A w sprawie moich rekolekcji postaram się zaradzić.

O czymże wam będę dziś pisał, o mai drodzy? Posłuchajcie: dziś czytałem list św. Pawła do Hebrajczyków, który słusznie można by nazwać listem o wierze, gdyż apostoł daje w nim znakomitą pochwałę wiary. Dlaczego dzisiaj tak zapragnąłem przeczytać ten list św. Pawła, który mówi o wierze? Dlatego że wczoraj była rocznica moich urodzin, a dziś uroczystość św. Jana Chrzciciela, święty dzień mojego chrztu, na którym nadano mi imię Jan. Przez chrzest otrzymałem prawdziwe odrodzenie, które dokonało się we mnie przez Chrystusa dzięki boskiemu miłosierdziu, i otrzymałem bezcenny dar wiary. Od tej chwili upłynęło już 65 lat. Błogosławmy za to Pana!
Pomyślałem więc, że jest moim obowiązkiem - a także potrzebą - nie tylko wspomnieć o tym darze, którego Bóg mi udzielił przez świętą wiarę, ale że również będzie to dla was okazja do zastanowienia się choćby krótko i w sposób niekompletny nad tąż wiarą i podziękowania za nią wspólnie Panu Bogu. To może też być owocne dla waszej duszy, bo wiara nie tylko jest podstawową i teologalną cnotą, ale dla nas zakonników - a tym bardziej synów Boskiej Opatrzności - jest ona fundamentem całego gmachu życia zakonnego.
Być synem Boskiej Opatrzności znaczy tyle, co być synem wiary; nie będziemy nigdy prawdziwymi synami Boskiej Opatrzności, jeśli nie oprzemy całego życia na wierze i ufności w Bogu. Lektura wspomnianego wyżej listu wzrusza mnie zawsze ogromnie. Uważajcie dobrze, drodzy moi synowie.

Zakończywszy 10 rozdział słowami: „Sprawiedliwy mój z wiary żyć będzie” (Hbr 10, 38), przechodzi św. Paweł w głębokiej refleksji do definicji wiary, i w całym 11 rozdziale wysławia wiarę przodków oraz życie z wiary dawnych ojców.
Zaraz też zaczyna: „Wiara jest poręką tych dóbr, których się spodziewamy” (Hbr 11, 1). To Pawłowe określenie przejął dosłownie boski piewca wiary - Dante: „Wiara jest poręką dóbr, których się spodziewamy, świadectwem tych, których nie widzimy”. Wiara nasza, stawszy się mocą w każdej walce, jest największym Bożym pokrzepieniem ludzkiego życia, Jest także najwspanialszym natchnieniem wszelkiej wartości, każdego .świętego heroizmu, każdego pięknego i nieśmiertelnego dzieła sztuki, oraz każdej wielkości moralnej, religijnej czy obywatelskiej. Dlatego Dante nazywa wiarę: „cenną radością” i granitową podstawą, „na której opiera się wszelka cnota”. To nasza wiara śpiewała z poetą Dantem, z Tassem, z Manzonim; malowała z Giottem, Rafaelem i Fra Angelico; rzeźbiła z Michałem Aniołem, z Canovą; żeglowała z Kolumbem i sprawia, że jesteśmy niepoślednimi obywatelami.
Ale pozostawmy te ludzkie dygresje i wróćmy do natchnionego słowa św. Pawła. „Przez wiarę - mówi on - poznajemy, że słowem Boga światy zostały (...) stworzone” (Hbr 11, 3). Dlatego „niech się stanie – fiat” Stwórcy wszechświata tylko dzięki wierze zostało nam objawione, „tak iż to, co widzimy, nie z widzialnych rzeczy powstało” (tamże). Przez wiarę i moc z niej płynącą Abel złożył Bogu ofiarę cenniejszą od Kainowej, o czym zaświadczył sam Bóg, i chociaż umarł, jeszcze mówi. Przez wiarę Henoch nie oglądał śmierci i został wzięty do Boga.
I tu apostoł dodaje: „Bez wiary nie można podobać się Bogu” (Hbr 11, 6). Przez wiarę Noe wybudował arkę. Przez wiarę Abraham udał się posłusznie do kraju, który miał otrzymać w dziedzictwo, a wyruszył nie wiedząc, dokąd zdąża. Przez wiarę jako pielgrzym mieszkał w namiocie, podobnie Izaak i Jakub - współdziedzice obietnicy Bożej, „oczekując miasta zbudowanego na silnych fundamentach” (por. Hbr 11, 10). Dla ich też wiary Bóg nazwał się ich Bogiem.
Apostoł mówi dalej: „Przez wiarę Abraham wystawiony na próbę ofiarował Izaaka, on, któremu powiedziane było: «Z Izaaka będzie dla ciebie potomstwo». Myślał bowiem, iż Bóg mocen wskrzesić także umarłych” (por. Hbr 11, 17-20).
Przez wiarę Izaak udzielił bardzo hojnego błogosławieństwa - zadatku przyszłych dóbr. „Przez wiarę umierający Jakub pobłogosławił każdego z synów Józefa” (Hbr 11, 21) i w duchu wiary „pochylił się głęboko ponad wierzchem swej laski”. „Przez wiarę konający Józef wspomniał - proroczo - o wyjściu synów Izraela”. Przez wiarę Mojżesz nie przyznał się do córki faraona; wolał raczej wraz z ludem Bożym cierpieć ucisk, aniżeli korzystać ze skarbów egipskich. „Uważał za większe bogactwo znoszenie zniewag dla Chrystusa...” „Przez wiarę uczynił paschę i pokropienie krwią”. „Przez wiarę Mojżesz i naród wybrany przeszli przez Morze Czerwone jak po suchym lądzie. Przez wiarę upadły mury Jerycha”. Potem św. Paweł dodaje: „I co jeszcze mam powiedzieć? Nie wystarczyłaby mi bowiem czasu na opowiadanie o Gedeonie, Baruchu, Samsonie, Jeftem, Dawidzie, Samuelu i o prorokach...” (tamże, 21-32).
Och, z jak płomienną wiarą przypomina i wysławia wielki apostoł narodów mocarzy wiary.
„...przez wiarę pokonali królestwa, dokonali czynów sprawiedliwych, otrzymali obietnice, zamknęli paszcze lwom, przygasili żar ognia, uniknęli ostrza miecza i wyleczyli się z niemocy, stali się bohaterami w wojnie i do ucieczki zmusili nieprzyjacielskie szyki (...). Jedni zaś ponieśli mękę tortur, nie przyjąwszy uwolnienia, aby utrzymać lepsze zmartwychwstanie. Inni natomiast doznali zelżywości i biczowania, a nadto kajdan i więzienia. Kamienowano ich, przerzynano piłą, kuszono, przebijano mieczem; błądzili w skórach owczych, kozich, w nędzy, w utrapieniu, w ucisku; świat nie był ich wart - i tułali się po pustyniach i górach, po jaskiniach i rozpadlinach ziemi” (tamże, 33-39). Tak św. Paweł.

Synowie Boskiej Opatrzności! Oto wiara ojców i wiara męczenników, oto wzory i przykłady dla nas. Zdejmijmy obuwie i w wielkiej pokorze i płomiennej wierze, w wielkiej i świętej miłości zbliżmy się do nich. To nasi przodkowie, nasi bracia w wierze i miłości. Naśladujmy ich, o drodzy moi synowie, naśladujmy ich. Rzućmy się wraz z nimi do stóp Pana i zaufajmy Mu.
Jeżeli nie będziemy żyli wiarą i miłością, czymże żyć będziemy, o moi synowie? Czy mielibyśmy jeszcze odwagę nazywać się synami Boskiej Opatrzności, gdybyśmy nie żyli wiarą - wiarą, którą żyje mąż sprawiedliwy, tą wielką wiarą, która - jeśli trzeba - potrafi góry przenosić? „Ubi est fides vestra - Gdzie jest wiara wasza?” (Łk 8, 25). Oby Jezus nigdy nie zwrócił się do nas z wyrzutem, jaki uczynił swym uczniom przerażonym burzą. Wiara nasza opiera się na Jezusie, na nieskończonej Jego dobroci i miłosierdziu; On jest Bogiem i Ojcem naszym, On Panem, który umacnia nas zawsze w każdym utrapieniu. On jest Ojcem wielkim i dobrym, który jeśli zasmuci, to pocieszy, a jeśli upokorzy - to i wywyższy. On „nigdy nie zakłóci spokoju swoich synów, chyba żeby tylko dać im jeszcze większy pokój”.
Zauważcie jednak: bez wątpienia lepiej jest dla każdego z nas, jak i dla naszego Zgromadzenia, jeśli jesteśmy doświadczani przez cierpienia i przeciwności, niż gdyby wszystko szło po naszej myśli. Dlatego to przed wyjazdem do Ameryki, gdy rozszalała się burza, poleciłem odmawiać „Salve Regina” na uproszenie nowych doświadczeń i udręczeń. Dziś, gdy powracam do was, proszę, abyście nadal odmawiali tę modlitwę i wzywali o pomoc Matkę Najświętszą. Jak złoto próbuje się w ogniu, a miłość w czynach, tak wiarę sprawdza się przez czyny miłosierdzia, próby i walki zewnętrzne, jak również przez wzgardy i prześladowania. Dzięki jednak wierze prześladowania i wzgardy zamiast być przyczyną naszego oderwania od Chrystusa, będą przyczyną wzrostu w nas życia chrześcijańskiego, życia naprawdę pełnego zaparcia się siebie, doskonałości zakonnej i wytrwałości w cnocie, prawdziwej miłości Boga i bliźniego, łączności z Jezusem i Jego Kościołem.
Nie przestawajmy nigdy, o moi drodzy, dziękować oraz błogosławić Pana za dar wiary i prośmy Go usilnie, aby z każdym dniem coraz bardziej ją pomnażał w nas. Zwłaszcza w naszych czasach zastosujmy wszelką ostrożność - tu zwracam się szczególnie do młodych księży i kleryków - aby zachowali wiarę i zachowali ją czystą i nieskażoną. Czystość wiary jest czymś tak cennym, że powinna być stawiana ponad wszystko inne. Wiara w Boga i Jego Kościół jest tym momentem, który podtrzymuje w nas pokój i pogodę ducha oraz sprawia, ze zawsze jesteśmy zadowoleni z każdego miejsca i okoliczności, w jakich postawi nas posłuszeństwo. To wiara odrywa nas od ziemi i stawia - powiedziałbym - tam, skąd sam Bóg patrzy na świat, tak wysoko, że niskie przemijające i próżne rzeczy, jak również tak zwane „dobra” tej nędznej ziemi prawie całkowicie nabierają innego wyglądu; wtedy też dobrze rozumie się słowa: „Marność nad marnościami i wszystko marność, oprócz miłości Boga i służby Jemu samemu - Vanitas vanitatum et omnia vanitas, praeter amare Deum et Illi sali servire” („O naśladowaniu Chrystusa” ks. I, rozdz. 4).
O, jakże jasne stają się wówczas wypowiedzi Chrystusa skierowane do apostołów: Nie posyłam was na doczesne radości, ale na walkę; nie na zaszczyty, ale na wzgardę; nie na próżnowanie, ale na trudy i poświęcenie; nie na wypoczynek, ale po to, abyście w cierpliwości przynieśli plon obfity (por. J 15, 16).
Wszystko jest możliwe dla tego, kto wierzy, kto pokornie w sposób zdecydowany trwa w Panu - na kolanach u stóp Kościoła i jego przedstawiciela. Niechaj więc przyjdą na nas liczne i wielkie doświadczenia wiary, a Bóg niech nam pomaga, byśmy po męsku święcie realizowali naszą wiarę. Niech się nie lękają nasze serca, gdy nas wspiera Pan, krzepi błogosławieństwo Stolicy Apostolskiej i biskupów oraz naszego ukochanego wizytatora apostolskiego (1).
Próby i cierpienia przyjęte z rąk Bożych jeszcze bardziej wzmocnią naszą wiarę, o moi synowie; zajaśnieje ona nowym blaskiem i zaświeci nowym światłem; będzie dla nas życiem i żarem duchowym i będzie życiem i światłem Chrystusa dla mnóstwa biednych dzieci wszelkiego pochodzenia i ras oraz dla niezliczonej ilości robotników i dla ludów, oddalających się od Chrystusa.
Odwagi więc, moi synowie, ponieważ przyszłość należy do Chrystusa i do tych, którzy żyją życiem wiary - wiary zaangażowanej w prawdzie i miłości aż do ostatniego tchnienia, aż do całopalnej ofiary dla zbawienia braci. Naprzód, odważnie w duchu wiary, wierności i płomiennej, wytrwałej pobożności; otwórzmy szeroko serca na coraz głębszą ufność i słodszą miłość Boga i bliźniego. Z wiary tryska życie!
Królestwo Boże nie opiera się na słowach, lecz na potędze wiary i miłości Chrystusowej. W czasie tych rekolekcji usuńmy precz stary zaczyn. Oczyśćmy nasze życie i przywdziejmy pancerz wiary, a będziemy bardziej błogosławieni niż synowie Abrahama. Gdyśmy zostali ochrzczeni w Chrystusie, wtedy przyoblekliśmy się w Chrystusa; obecnie jesteśmy wszyscy w Jezusie Chrystusie synami Bożymi przez wiarę. Dóbr tedy, których się spodziewamy, to jest życia wiecznego, przez łaskę Ducha Świętego oczekujemy od wiary. Bądźmy więc mocni w wierze i żyjmy nią przez uczynki miłości. „Estote fortes in fide - Trwajcie mocno w wierze” (por. 1 Kor 16, 13). „Non turbetur cor vestrum - powiedział Jezus - credite in Deum et in Me credite (...) non turbetur cor vestrum, neque formidet - Niech się nie trwoży wasze serce (...) wierzycie w Boga i we Mnie wierzcie (...} niech się nie trwoży wasze serce ani się nie lęka” {por. J 14, 1, 27).
Oto słowa zapewnienia i boskiej troskliwości. „Estote fortes in fide”. Wytrwali w modlitwie, niewzruszeni w wierze, mali i pokorni u stóp Kościoła - matki naszej wiary i naszych dusz, spokojni i pogodni czekajmy na Bożą godzinę. Pan Bóg, który otarł swoją ręką tyle naszych łez, obróci w radość wszystkie nasze smutki; miejmy wiarę!
Nie prośmy Jezusa, aby uwolnił nas od utrapień i krzyży, bo byłoby to największym naszym nieszczęściem. Prośmy Go, byśmy zawsze spełniali tylko Jego wolę, tak jak będzie nam ona oznajmiona przez święty Kościół. Tak niechaj będzie dziś, jutra i zawsze - zawsze w doskonałej radości, „w Panu - in Domino”!
Jeżeli wytrwale mamy wznosić prośby do Boga, ta prośmy Go o Jego świętą miłość, a w miłości bliźniego - o nasze uświęcenie. Błagajmy Boga - jeśli taka Jego wola - aby oddał nam część swoich cierpień i pogrążył w morzu goryczy swego przebitego Serca, pełnego miłosierdzia i miłości ku nam. Niech nam udzieli łaski, byśmy mogli cośkolwiek wycierpieć dla ulżenia cierpieniom „słodkiego Chrystusa na ziemi” - naszego Ojca św. i Kościoła, tak bardzo prześladowanego.
Następnie, moi synowie, kochajmy Jezusa dla Jezusa. Kochajmy Go i służmy Mu ,;dla tajemnicy krzyża - per mysterium crucis". Już wam to kiedyś mówiłem: Jezusa kocha się i służy Mu na krzyżu, i będąc sami wraz z Nim-ukrzyżowani - nie inaczej.
Kiedy zaś za łaską Bożą i za przyczyną naszej niebieskiej Matki i Założycielki, Najświętszej Maryi; oderwiemy się od wszystkiego, nawet od samych siebie, by jako żertwy ofiarne żyć i umierać dla Chrystusa Pana naszego, dla papieża, Kościoła i dusz, wtedy bądźmy przeświadczeni; żeśmy właściwie niczego nie dokonali; bo naprawdę, synowie moi, jesteśmy tylko biednymi grzesznikami, ja natomiast z was wszystkich największym i najnędzniejszym. Jesteśmy jedynie sługami nieużytecznymi.

Już kończę, ale chcę zakończyć hymnem na cześć wiary:
„Wiaro piękna, nieśmiertelna i błogosławiona, 
wiaro tylekroć triumfująca,
zapisz jeszcze to”:

Bóg wszechmogący przez wiarę mocen jest z kamieni wzbudzić synów Abrahamowych, wielki i dobry Bóg dla rozpowszechnienia wiary posługuje się rzeczami słabymi, by zawstydzić silne, a nicością zawstydzić to co istnieje, tak aby wszyscy poznali, iż wielkie rzeczy nie są dziełem człowieka, ale należą do Niego. On Pan i Ojciec i nasz przyprowadził mnie do tego dalekiego kraju, nad tę szeroką rzekę, abym dawał świadectwo wierze. Wsparty łaską Pana głosiłem słowa Boże maluczkim i poniżanym, ludowi i ubogim, starałem się pokrzepić ich wiarą oraz duchem miłości chrześcijańskiej. Wyznaję, że powinienem był uczynić dużo więcej, i proszę Boga, aby mi to wybaczył. Głosiłem słowa Boże maluczkim, upokorzonym i biednemu ludowi, który zatruty przewrotnymi teoriami został wydarty Bogu i Kościołowi.
W imię Opatrzności Bożej - nie bacząc na wiek, narodowość czy religię - otworzyłem swe ramiona i serce zarówno zdrowym, jak i chorym; wszystkim, a zwłaszcza naszym braciom cierpiącym i opuszczonym pragnąłbym wraz z chlebem dla ciała dać boski balsam wiary. Tylekroć czułem Jezusa blisko siebie. Tyle razy widziałem Go w najbardziej opuszczonych i nieszczęśliwych.
To Dzieło tak drogie jest Panu, że wydaje mi się dziełem Jego Serca. Żyje ono imieniem, duchem i wiarą Opatrzności Bożej. Nie do bogatych, ale do biednych, do najuboższych i do ludu posłał mnie Pan.
Do tego wzywa nas Bóg, o moi synowie, do tego wzywa nas - synów Opatrzności Bożej. Czyż możemy być ludźmi małej wiary?
O wiara wielka, wiaro dobroczynna, wiara nieśmiertelna, która żyjesz i wzrastasz u stóp Kościoła Jezusa Chrystusa, która rozkwitasz w miłości, błogosławiona przez Ojca św. i biskupów, zapisz jeszcze na twoją chwałę i to, że te skromne namioty Małego Kottolenga Argentyńskiego rozbił nie człowiek, ale ręka Boga. Jeśli Bóg wybrał mnie, to dlatego że nie znalazł na ziemi lichszego ode mnie stworzenia, aby w ten sposób jeszcze bardziej zajaśniała wiara w Jego Opatrzność i aby Jemu tylko zastała oddana wszelka cześć i chwała! Amen. (Dochodzi pierwsza w nocy. „Deo gratias - Bogu niech będą dzięki”. Zabrakło mi już atramentu).
Módlcie się za mnie; pozdrowię od was wszystkich naszych tutejszych drogich współbraci. Przesyłam wam słowa pociechy i błogosławię w Chrystusie ukrzyżowanym i Matce Najświętszej.
Wasz najoddańszy

ks. Alojzy Orione
ze Zgromadzenia „Boskiej Opatrzności”

(1) Opata benedyktyńskiego Emanuela Carontiego, który z polecenia Stolicy Apostolskiej wizytował Zgromadzenie w latach 1936-1946.